Archive for November 20, 2014

Yeni Okul

Yeni okula basladim. Perth`un gozde ozel okullarindan birisi. Calisanlarin yaklasik yuzde 30`u yabanci uyruklu. Velilerin de oyle. Her gun aksam eve gelip dersime calisiyorum, yapilacak cok sey var. Okulda sabirli, anlayisli, ogretici/egitici eve gelince kendi kizlarima “Bi`dakka canim, simdi isim var, sonra bakarim! Haydi dislerinizi fircalayip hemen yatin bakalim!!!` demek icimi cok acitiyor. Bu celiski sanirim benim pesimi hic birakmayacak. Kendi hayatin ile ilgili seyleri yoluna koymaya calisirken sorumlu oldugun fertlere karsi yaptiklarin veya yapamadiklarin hep terazinin diger yaninda agir basiyor. Salak bir soz vardi, “Seni korkutan seyi yap!“ boyle yapa yapa gidiyorum iste hayatta. Herhalde olum doseginde anlayacagim iyi mi yoksa kotu mu yaptigimi. Task-Based learning`de ogrencilere bir gorev verilir, onu yerine getirmeleri istenir. Ogrenci bu surecte bocalar ama bir cok seyi de kendi baslarina kesfederek kalici olarak ogrenir. Hayatimi da boyle sekillendirdim, sen atla denize cirpina cirpina/bata cika bir sekilde karaya varirsin. Umarim bogulmam!

Impostor Sendromu hakkinda

Basarilarinizi ufak seyler, ben yapabilirsem herkes yapabilir diye yorumluyorsaniz; is yerindeki en ufak bir hatanin herseyi ortaya cikaracagi ve bu alanda aslinda yetersiz oldugunuzu herkesin anlayacagini dusunuyorsaniz; geldiginiz noktanin sansa, tesadufe veya dogru zamanda dogru yerde olmaya baglli oldugunu dusunuyorsaniz belki  sizde Impostor Sendromu vardir.

Yeni ogrendigim bu sendrom cok ilgimi cekti. Asagida Ingilizce copy-paste var ve dilim dondugunce anlatmaya calisacagim. Valerie Young bu alanin uzmani.

Anlattiklarina gore bu sendroma sahip insanlar ne kadar basarili olurlarsa olsunlar hep yetersiz olduklarini, diger insanlari soyle ya da boyle kandirdiklarini dusunur ve giydikleri maskenin bir gun dusecegi korkusuyla yasarlarmis.

Bu tip insanlar mukemmeliyetci, derslerine odevlerine veya topluluk onundeki konusmalarina abarti seviyesinde iyi hazirlanirlarmis. Ilk seferde en iyi yapma gayretinde olurlarmis. Biraz iskolik biraz da hirsli olurlarmis. Isin kotusu yukariya dogru atilan her adimda korkulari biraz daha artar “iste simdi foyam ortaya cikacak“ diye uykulari kacarmis. Daha fazlasini vermeden edemezlermis ama daha fazlasini verince insanlar daha cok beklentiye girecek diye iyiden iyiye strese girerlermis. Bu insanlar basariya layik olmadiklarina ve bulunduklari yeri hak etmediklerine inanirmis.

Bu insanlar her alanda bilgi sahibi olmak icin inanilmaz bir ac gozluluk sergilerlermis. Bir gun lazim olur diye her seyi ogrenmek isterlermis. Yine de cok emin olmadan ya da bu bilgilerini son anda teyid etmeden bir sey soylemekten cekinirlermis.

Bir teklif aldim. O gunden beri aklimda surekli yankilanan cumleleri siralayayim: “Iste yolun sonuna geldin, burasi b.ku yedigin yerdir. Adamlar seni secmek zorunda kaldilar cunku baska hic duzgun basvuru olmadi. Sen onlar icin kotunun iyisisin. Onlari kandirdin, hic bir sey yapamayacaksin, kendini rezil edeceksin. Senden baska herkes bu isi gayet normal ve duzgun yapabilir. Zaten iste bir sey de yok ama sen bunu bile eline yuzune bulastiracaksin. Simdiden calismaya basla. Oku okuyabildigin kadar, sana sorabilecekleri butun sorular icin hazirlikli ol, bilgi edin. Sakin bir yanlis yapma aptal durumuna dusme. insanlar senden buyuk beklentilerde bulunmasinlar. Cok iddiali gorunme, itiraf et yapamayacagini! En sonunda kovulacaksin zaten. Yerine bir aday bulur bulmaz senden kurtulacaklar. O maasi da hak etmiyorsun zaten. Sana cok o, maas coksa beklenti de coktur, yandin! Her kurusunu hak etmek icin deli gibi calismalisin.“ Bu ise yeni egitim doneminde baslayacagim, yani Subat ayinda. Her gun bugun telefon gelecek beni ise almaktan vaz gectiklerini soyleyecekler diye dusunuyorum. Cok berbat bir duygu, susmak bilmeyen beynimde yankilanan hep ayni cumleler, ayni hisler.

Olayi o kadar abartiyorum ki, duyan da basbakan oldum sanacak! Dandik ogretmenlik iste ama ondan bile odum patliyor. Milli piyango cikinca huzurum kacar diye ikramiyeyi kabul etmeyen biri ile ayni duygulari paylasiyorum yani. “Lazim degil, alin teklifinizi geri“ diyesim geliyor. Bunu dusunceleri yenmenin yollarindan biri de writing theraphy imis. Yazma terapisi, su anda kendime bu tedaviyi uyguluyorum!

Hic bir sey degismedi!

Ben hapi yuttum!!!

 

Do you dismiss your accomplishments as “no big deal” or “If I can do it, anybody can”? Do you agonize over even the smallest flaws in your work or beat yourself up when you make a mistake? Do you feel crushed by even constructive criticism, seeing it as evidence of your “ineptness?” When you do succeed, do you think, “Phew, I fooled ‘em this time but I may not be so lucky next time.”

If so join the club.

What you’ve just seen is the “Impostor Syndrome” in action. Despite clear evidence to the contrary, you feel inadequate to do the work you’re fully capable of performing. Instead you believe they are somehow “fooling” other people into thinking you’re brighter and more capable than you “know” yourself to be. Deep down you feel like an impostor, fake, and fraud.

The fact is you’re pretty smart. I don’t necessary mean “book smart,” although there’s a good chance that you have at least one degree. In fact you may have two or even three. Some might consider you a high achiever, although it’s unlikely you see yourself that way.

You’re the kind of person who likes to know everything you possibly can about the subject at hand before stepping out there. After all you’re not about to risk speaking up in front of others, going after that plum assignment, or selling yourself as some kind of expert unless you’re totally prepared. I’m not talking here about doing your home work. I’m talking about needing to know 150 percent.

And when you do make a mistake you have a really hard time forgiving yourself. After all, in your mind it’s your failures that really count… so you avoid them at all costs.

Which means you’re probably somewhat of a perfectionist. Not only do you like to get everything just right, but you like to do it right the first time. No first drafts or dry runs for you. You’ve got to nail it right out of the gate. Of course you also have to make it look easy.

That’s not to say that you’re a stranger to hard work. Just the opposite.

You’re probably prone to over-preparing and you may even be a bit of a workaholic. But when it comes to buckling down to tackle the things that really matter – finishing your thesis, starting the big project, acting on that great business idea – you are a master procrastinator.

After all what if you pour yourself into it only to find out you’re not up to the task? Or, worse, what if you actually manage to pull it off… the more you achieve the more they’ll expect it. And if you don’t know how it you did it the first time, how can you possibly repeat your success?

Sure you’ve done pretty well so far. Some may even see you as quite accomplished. But then again you can probably explain all that right? “The stars were right.” “It was a small candidate pool.” “I just had good connections.” No wonder you often feel like you’ve managed to somehow fly under the radar screen undetected and it’s just a matter of time before you’re “found out.”

Dr. Valerie Young

If you’ve ever thought to yourself, “One of these days people will realize I don’t know as much as they think,” then you are in excellent company!

Liz Bingham, managing partner Ernst & Young , once thought to herself: “What are you doing here? What do you think you’re doing? You’re going to be found out.” Academy Award winning actress Kate Winslet confided: “I’d wake up in the morning before going off to a shoot, and think, I can’t do this; I’m a fraud.” Fellow actor Don Cheadle shared a similar sentiment: “All I can see is everything I’m doing wrong that is a sham and a fraud.”

Needless to say, the list of people who sometimes worry about being uncovered as an impostor is as impressive as it is long.  Having to live with a nagging fear of being  “found out” as not being as smart or talented or deserving or experienced or (fill-in-the-blank) as people think is a common phenomenon. So common, in fact, that the term “Impostor Syndrome” was coined to describe it back in the 1980’s.  Indeed, researchers believe that up to 70% of people have suffered from it at some point. Myself included.

Apart from serial narcissists, super low achievers and outright crazies, no one is immune to the self-doubt that feeds Impostor Syndrom e. But what matters most is not whether we occasionally (or regularly) fear failing, looking foolish or not being ‘whatever enough’; it’s whether we give those fears the power to keep us from taking the actions needed to achieve our goals and highest aspirations. Unfortunately, too often people do just that.

Focus on the value you bring; not on attaining perfection.

Impostor Syndrome is the domain of the high achiever. Those who set the bar low are rarely it’s victim. So if you are relating to what I’m sharing, then pat yourself on the back because it’s a sure sign that you aren’t ready to settled into the ranks of mediocrity. Rather, you’re likely to be a person who aims high and is committed to giving your very best to whatever endeavour you set your sights upon. A noble aim to be sure.

But giving your best is not the same as being the best. Likewise, there’s a distinct difference between trying to better yourself and being better than every one else. Overcoming the Imposter Syndrome requires self-acceptance: you don’t have to attain perfection or mastery to be worthy of the success you’ve achieved and any accolades you earn along the way. It’s not about lowering the bar, it’s about resetting it to a realistic level that doesn’t leave you forever striving and feeling inadequate. You don’t have to be Einstein to be a valuable asset to your organization and to those around you. Nor do you have to attain perfection to share something with the world that enriches people’s lives in some way.
Nobel Laureate Maya Angelou once said: “I have written eleven books, but each time I think, ‘uh oh, they’re going to find out now. I’ve run a game on everybody, and they’re going to find me out.’ ” Fortunately for all of us she has never let her fear of being ‘found out’ stop her from putting pen to paper and sharing thoughts that have expanded our hearts and enriched our lives.

Own your successes. You didn’t get lucky by chance.

Those who often fear being “found out” have a tendency to attribute their success to external factors – like luck or a helping hand. Unsurprisingly, women tend to do this more often than men who are are more likely to attribute their successes to a combination of internal factors, such as grit, talent, brains and sheer hard work.

High achievers tend to focus more on what they haven’t done versus what they have. Take Dr. Margaret Chan, Chief of the World Health Organization, for example. She once said: ”There are an awful lot of people out there who think I’m an expert. How do these people believe all this about me? I’m so much aware of all the things I don’t know.”

But just as we must take responsibility for our failures in life, we must also take responsibility for our successes. Minimizing them serves no-one. So if you sometimes feel undeserving of your success, try writing a list of all the key things you’ve accomplished over the last 5 years. I would hazard a guess that even the fruits of your last 12 months’ effort will help you to see how well deserved all your success.

Cease comparisons. They’re an act violence against oneself.

Author Iyanla Vanzant believes that “comparison is an act of violence against the self.” Comparisons are always subjective, often biased and rarely helpful. Acutely aware of how hard we’re working to keep our head above water and fulfill expectations, we often mistakenly assume others are getting by more effortlessly. The reality is that many many people are stretched and struggling just like you. Perhaps not in the same way, but in their own way, with their own unique set of challenges, insecurities and internal struggles.
Too often we fall into the trap of comparing our insides with others outsides; our weaknesses with others strengths. We say to ourselves, “If only I could speak with the confidence and humor of John,” “If only I could decipher a P&L as fast as Ruth,” or “If only I was as creative as Susan.” Meanwhile, all the Johns and Ruths and Susans are thinking: “If only I was as good with the details, or navigating the politics, or creating strategy, or fostering collaboration” as you!

Hold firm to ambition. Risk outright exposure!

Fear of being “found out” can sabotage success on multiple fronts as it drives us to settle for less than we want and steer a wide berth from situations that might expose our inadequacy and unworthiness. Yet while our fears urge to us to stick with what we know we’re good at – where risk of being uncovered is minimized – letting fear sit at the helm in life is a surefire recipe for a life of lackluster mediocrity.

As I wrote in Stop Playing Safe, “While playing safe removes the immediate risk of exposure, it opens up the greater risk of never knowing just how capable, deserving and “more than” worthy you truly are.” It’s why, as Sheryl Sandberg has declared so loudly in her book Lean In, women must “lean in” to new challenges. It’s why, regardless of gender, we must all dare to lay our pride and vulnerability on the line, particularly when our fears are urging us to play safe.

It takes courage to take on challenges and pursue aspirations that leave you wide open to falling short, losing face and being ‘found out.’ But when you refuse to let your doubts dictate your choices, you open new doors of opportunity and discover just how much you can really do. Even if you never accomplish all you aspire toward, you will accomplish so much more than you otherwise would have. In the process you’ll come to realize that the only impostor you ever had to worry about is your fear of people thinking you are one.

Margie Warrell is the best-selling author of Stop Playing Safe (Wiley) and Find Your Courage (McGraw-Hill). Stay connected on Twitter , Facebook or sign up for her free Live Bravely! newsletter at www.margiewarrell.com.

Burada geniş aile sahibi olmanın avantajlarını kullanamadığımız icin hep kendi kendimize yetmek zorunda kalıyoruz. Bu yuzden hayatın her anına eğlendirici ve öğretici seyler yerleştirmeye çalışıyoruz. En cok masa başı sohbetleri hoşumuza gidiyor. Bu sohbet anlarında Defne’nin (farkında olmadan) patlattığı esprilere cok gülüyoruz. Acı yemek ve buna alışmak konusunda konuşurken Defne kendini “tatlıya alıştırdıgini” söyledi, o sırada da bir dilim ispanakli kek yiyordu:) Yine bir gun başka ülkelere gitmek ve dunyayı gezmek ister mısın diye birbirimize sorarken Defne atladı: Ben istemem, cok yorulurum! dedi.
Masa basında oynadığımız oyunlardan bazıları söyle:
Where does it come from?
Peynir inekten, kağıt ağaçtan, yün kuzudan vs vs.
Bil bakalım kim? Aklımdan birisini tuttum, cocuk mu büyük mu? Gözlüklu mı degil mı vs vs.
Problem solving:
Anahtarını içerde unutup dışarı çıksan ne yaparsın? Birdy’i nasıl banyo yaptırırız vs vs.
Bebekliklerine iliskin anıları dinlemeye de bayılıyorlar, hatırladığımız kadar anlatıyoruz.

Avustralya ilgili yazmıyorum bu aralar, aklıma bir sey gelmiyor çünkü.

Muhakeme yeteneği!

Milyonlarca siyahın ülkeye getirilip köle yapılması, Amerikan yerli nüfusunun imhası, Japon kökenli Amerikalılar’ın toplama kamplarına tıkılması, Vietnamlı sivillere napalm kullanılması, demokratik bir toplumun otoritesince, toplumun itaati sağlanarak gerçekleştirildi. “İnsanların çoğunun muhakeme yeteneğinin olmaması, muktedirler için ne büyük bir nimettir” diyen Hitler de o gerçeğin farkındaydı bekli de.

1961 yılında Amerika’da yapılan bir deney, iyi insanları zalime dönüştüren sırrı ortaya çıkardı. Aynı deneyin, 53 yıl sonra, 25 Aralık süreciyle birlikte Türk halkı üzerinde uygulandığından şüpheleniliyor.

Aksiyon Dergisi, son sayısında bu büyük şüphenin ipuçlarından yola çıkarak, bilim tarihine geçen Milgram Deneyi’nin ayrıntılarını yazdı. İşte o dosyadan kesitler:

20. YÜZYIL PSİKOLOJİ TARİHİNİN DENEYİ

1961 yılında sıcak bir temmuz günü Yale Üniversitesi’nin eski kampüsündeki tarihî yapılardan biri, sıra dışı bir trafiğe sahne oluyordu. Giriş katındaki laboratuvara sırayla alınan gönüllü denekler de, onları denek olarak istihdam eden uzman da, birazdan başlayacakları sosyal deneyin, 20’nci yüzyıl psikoloji tarihinin en ünlü, en tartışmalı deneyi olacağının ve insan tabiatıyla ilgili muazzam sorulara kapı aralayacağının henüz farkında değildi.

Deneyi yöneten Stanley Milgram, Harvard Üniversitesi’nde sosyal psikoloji alanındaki doktorasını kısa süre önce tamamlamış ve Yale Üniversitesi’nde sözleşmeli asistan profesör olarak işe başlamıştı. Doktora dönemindeki temel ilgi ve araştırma alanı ‘uyum’du. Nitekim doktora tezini de psikoloji profesörü Solomon Asch’ın 1951 tarihli ünlü ‘uyum’ deneyi üzerine hazırlamıştı.

DOĞRUYU, YANLIŞTA ISRAR EDEN GRUBUN İÇİNDE SÖYLEYEMİYORLAR

Asch’ın deneyinde, bir grup deney işbirlikçisi ile bir denek yer alıyor. Denek, içinde yer aldığı grubun tamamının kendisi gibi denek olduğunu sanıyor ama aslında sadece kendisi denek. Diğerleri deney ekibinin üyeleri. Ve Profesör Asch, gruba iki ayrı kart gösteriyor. Birinci kartta tek bir siyah çizgi yer alıyor. İkinci kartta ise farklı uzunluklarda üç ayrı siyah çizgi yer alıyor. Asch, gruba tek tek birinci karttaki çizginin, ikinci karttaki çizgilerden hangisiyle aynı uzunlukta olduğunu söylemelerini istiyor. Soru önce işbirlikçilere soruluyor. Denek kasten en sona bırakılıyor. Ve bütün işbirlikçiler aynı yanlış çizgiyi gösteriyor. Sıra asıl deneğe geldiğinde, aslında hangi çizginin doğru olduğunu apaçık gördüğü hâlde, kendinden öncekilerin tamamının gösterdiği yanlış çizgiyi o da gösteriyor. Asch, insanların önemli bir kısmının, kendi başınayken doğru olduğuna inandığı şeyi, yanlışta ısrar eden bir grubun içinde açıktan söyleyemediğini belirleyecekti.

YETERLİ MOTİVASYONLA SIRADAN İNSANLAR DA KORKUNÇ ZULÜMLER YAPABİLİR

Milgram, Asch’ın deneyindeki bireysel bulguların, toplumsal boyutta ve hatta ulusal seviyede bir karşılığı olup olmayacağını merak ediyordu. Zihninde kıvılcımı yakan, 11 Nisan 1961’de başlayan bir mahkeme oldu. Arjantin’de yakalanan Nazi SS subayı Adolf Eichmann, İkinci Dünya Savaşı sırasında Yahudi toplama kamplarındaki işkencelerinden dolayı Kudüs’te yargılanıyordu. Bu dava televizyondan yayımlanan ilk Nazi davasıydı ve ‘Holokost’un geniş kitlelerce bilinmesinde bir dönemeci oluşturacaktı. Yargılanan eski Nazi subayı Eichmann, son derece soğukkanlıydı ve kötü bir insan olmadığına inanıyordu. Çünkü, Nazi hiyerarşisinde karar alıcı değildi ve bütün yaptığı kendisine emredilenleri yerine getirmekten ibaretti. Eichmann’ın aslında özel olarak Yahudi nefretine sahip olmadığının anlaşılması ve yaptığı onca zalimlikten suçluluk duymaması, psikolojik açıdan birçok soruyu gündeme getiriyordu.

Davayı izlemeye dünyanın her yerinden gazeteciler akın etmişti. Bunlardan biri de New Yorker dergisi adına Kudüs’e gelen Yahudi kökenli New Yorklu politik teorisyen Hannah Arendt’ti. Arendt’in daha sonra ‘Eichmann in Jerusalem (Eichman Kudüs’te) adıyla kitaplaşacak yazı dizisinin son cümlesi, sosyal psikolojinin en çok atıf yapılan terimlerinden birine dönüşecekti. Arendt, Eichmann’ı, ‘kötülüğün sıradanlığı’nın tecessüm etmiş hâli olarak niteleyecekti. Arendt, kötülüğün sadece zalim ruhlu insanlar tarafından yapılan bir fiil olmadığını, şartları sağlandığında ve yeterli motivasyonla sıradan insanların da korkunç zulümleri soğukkanlılıkla yapabilecek potansiyele sahip olduğu tezini savunuyordu. Otoriteden emir alan, sonuçlarını çok da düşünmeden emri yerine getirebiliyordu.

Nazi toplama kamplarından sağ çıkanlardan biri olan yazar Simon Wiesenthal da, 1988 tarihli ‘İntikam değil Adalet’ adlı kitabında, Eichmann’ın ruh hâlinin, dünyanın, ‘masa başı zalimlerinin de varlığının farkına varmasına yardımcı olduğunu’ belirtiyordu. Zulmetmek, psikopatlara, fanatik sadistlere özgü değildi. Emirleri sorgusuz sualsiz yerine getiren sıradan bir insan da zalimleşebilirdi. Nitekim Eichmann’ı kaldığı hücrede ziyaret edip günlerce gözlemleyen altı psikolog da, Nazi subayının herhangi bir akıl veya ruh sağlığı problemi bulunmadığını tespitin yanı sıra arkadaşlarına ve ailesine düşkün son derece normal ve sosyal bir kişiliğe sahip olduğunu belirleyecekti.

KARİYER VE TERFİ BEKLENTİSİ İÇİN ZULÜM YAPABİLİYORLAR

‘Kötülüğün sıradanlığı’ndan söz eden yazar Hannah Arendt, Eichmann’ın zulüm emirlerini rahatsızlık duymadan yerine getirmesindeki motivasyonlarından birinin kariyerinde yükselmek olduğuna dikkat çekecekti. Eichmann’ı yönlendiren ana saik Nazi ideolojisi değil, profesyonel kariyer-terfi beklentileri, amirlerinin gözüne girme isteğiydi. Eichmann, sadece emirleri yerine getirdiğini ve böylece sadece emirlere değil kanunlara da uyduğunu dile getirerek, yaptığı zulümlerden sorumlu tutulamayacağını ifade ediyordu. Eichmann, tek başına bir şeyi değiştirebilecek güçte olmadığını da dile getiriyordu.

Arendt, netice olarak, Nazi subayının başkalarına zulmetmekten zevk alan bir sosyopat veya fanatik olmadığını, ancak, muhakeme yerine klişelere dayalı bir düşünme biçimine sahip, yüksek seviyede bir ahmak olduğunu yazacaktı.

Arendt, ‘sıradanlık’ derken, yapılan kötülüğün normal olduğu gibi bir iddiada bulunmuyordu elbette, sadece aşırı hamakatın herhangi normal bir insanı bile nasıl zalimliğe savurabileceğine dikkat çekiyordu. Küçük kişisel çıkarlarına odaklanmış, terfi derdindeki insanlar, nasıl büyük bir zulmün dişlisi hâline geldiklerini fark etmiyorlardı bile. Bireysel olarak zararsız ve normal bir hayat yaşadıkları hâlde, topluluk olarak ahlaksız ve zalimce bir yıkıcılığın parçası olabilen insanlar için kullanılan “Little Eichmanns (Küçük Eichmann’lar)” tabiri de sosyal psikoloji literatürüne Eichmann’a atıfla girecekti.

1961’DE İSPATLANDI

Hannah Arendt’ın oldukça tepki gören tespitlerinden etkilenenlerden biri de 28 yaşındaki Stanley Milgram’dı. İşte bu genç psikolog, 1961 yılının Temmuz ayında Yale Üniversitesi’ndeki tarihî deneyine başlarken, şu temel soruya cevap arıyordu: Sıradan hayat yaşayan zararsız bir insan, başka bir insana zulmetmekte ne kadar ileri gidebilir?

Bu sorunun cevabını bulmak için bir elektro şok makinesi geliştirdi. Ve Yale Üniversitesi’nin bulunduğu Connecticut eyaleti New Haven şehrindeki yerel gazetelere, bir öğrenme yöntemi deneyi için gönüllü yetişkinler aradıkları ilanını verdi. Başvuranlar arasından normal bir mesleği olan ve normal bir hayat yaşayan yetişkinleri denek olarak seçti.

Deney odasında her defasında biri deney yöneticisi kılığında olan üç kişi bulunuyordu. Diğer iki kişiden biri de işbirlikçiydi. Denek, odadaki tek denek olduğunu bilmiyor, diğer kişiyi de denek sanıyordu. Beyaz bilim adamı önlüğüyle deney yöneticisi rolünü oynayan, kura çekeceklerini ve iki kişiden birinin öğretmen, diğerinin öğrenci olacağını söylüyordu. Tabii ki kurada hile vardı ve deneğe öğretmen rolü çıkıyordu. Denek bir paravanın arkasına oturtulan öğrenciye elektro şok kablolarının bağlanmasına nezaret ediyor ve şokun fiziki etkisini hissetmesi için de deney başlamadan deneğe 40 voltluk hafif bir şok uygulanıyordu. Öğrenci rolü oynayacak işbirlikçi sandalyesine bağlandıktan sonra denek paravanın öbür tarafındaki elektro şok makinesinin başına oturtuluyordu. Elektrik şoku veren makinede 15’ten 450’ye kadar çeşitli voltaj seviyelerine ait düğmeler vardı. Ayrıca bu düğmeler de ‘hafif şiddetli (75 – 120 volt), ‘şiddetli (135–180 volt arası)’ gibi etiketlerle gruplandırılmıştı. 375 volt ile 420 volt arası ‘tehlikeli’ diye gruplandırılırken, en yüksek şok seviyesi olan 435–450 volt arası ‘XXX’ şeklinde etiketlendirilmişti.

Denekten, diğer tarafta elektro şok makinesine bağlanan öğrenciye elindeki kâğıttaki kelime eşleme sorularını sorması istendi. Yanlış cevapta öğrenciye elektrik şoku vermesi ve her yeni yanlış cevapta da bu şokun voltajını 15 volt artırması söylendi. Denek, paravanın öbür tarafındaki öğrencinin her yanlış cevapta gerçekten de elektrik şokuna maruz kaldığını sanıyordu. Ama gerçekte öğrenciye herhangi bir şok verilmiyordu. Deneğin her voltaj artırımında öğrenciden duyduğu acı çığlıkları ise önceden kaydedilmişti ve teypten çalınıyordu. Voltaj derecesi yükseldikçe, öğrencinin çığlık derecesi de yükseliyor, belli bir voltajdan sonra paravanı yumruklamaya başlıyor ve kalbinin sıkıştığını haykırıyordu. Belli bir voltajdan yükseklikte ise öğrencinin sesi ve tepkisi tamamen kesiliyordu. Bu aşamada birçok denek, deneyi durdurup, öğrencinin iyi olup olmadığını kontrol etmeleri gerektiğini söylüyordu. 135 volttan sonra, bazı denekler, deneyin amacını sorgulamaya başlıyordu. Ancak çoğunluk, sonuçlardan sorumlu tutulmayacakları garantisi verilince, öğrenciye şok vermeye ve voltajı artırmaya devam ediyordu.

DENEKLERİN % 65’İ OTORİTEYE İTAAT EDEREK 450 VOLT ELEKTRİK VERDİ

Denek, deneye son vermeleri gerektiğini söylediği her anda, yöneticinin 4 aşamalı sözlü uyarısına maruz kalıyordu. Deney yöneticisi rolünü oynayan kişi, şok vermekte tereddüt eden deneğe ilk olarak, ‘lütfen devam et’ diye sesleniyordu. Ardından, ‘deney, devam etmenizi gerektiriyor’ diyordu. Eğer yine tereddüt gösterirse, ‘devam etmeniz çok önemli’ deniyordu. Son olarak, ‘başka seçeneğiniz yok, devam etmeniz lazım’ uyarısı yapılıyordu. Bu son uyarıdan sonra da denek, deneye devam etmeme iradesi gösterirse, deney sonlandırılıyordu. Aksi hâlde deney, öğrenciye verilen şokun voltajı 450 volt olana kadar devam ediyor ve bu seviyede 3 kez elektro şok uygulanıyordu.

Deney başlamadan önce, Milgram, deneklerin çoğunun bir başkasına 150 volttan fazla elektrik şoku vermeyi reddedeceğini öngörmüştü. Yale Üniversitesi’ndeki bir grup psikiyatrist ve psikolog arasında yaptığı ankette de, deneklerin sadece yüzde 1’inin 450 volta kadar çıkacağı tahmini yapılmıştı. Ama herkes için şoke edici bir sonuç ortaya çıktı. İlk deney grubunda bulunan 40 denekten 26’sı, yani yüzde 65’i, acı içinde bağıran öğrenciye kulaklarıyla duydukları hâlde, otoriteye itaat ederek 450 voltaj uygulamaya kadar çıktı. Daha da vahimi, deneklerin bir tanesi bile, 300 volt seviyesinden önce deneyi bırakmadı.

Deneklerin çoğunun, paravanın öbür tarafındaki kişi acılar içinde çığlık atarken, büyük bir stres ve huzursuzluk yaşadıkları belli oluyordu. Kiminde terleme, kiminde elini, dudağını sıkma gibi vücut hareketleri oluşuyordu. Ama buna rağmen, otoritenin emrine itaat edip voltajını artırarak şok vermeye devam ediyorlardı. Peki, ne anlatıyor bu deney?

BU EŞİĞİ GEÇEN İNSAN HER ŞEYİ YAPMAYA HAZIR HÂLE GELİYOR

Milgram, ‘İtaatin Riskleri’ başlıklı makalesinde, deneklerin kötülük yaptıklarını düşünmediklerine dikkat çekiyor. Bir zulmün parçası olan sıradan insan, sadece görevini yaptığını düşünüyor. Böylece, içinde herhangi bir nefret ve düşmanlık hissetmeden de muazzam bir yıkıcılığın parçası hâline gelebiliyor. Ahlakın temel ilkeleri ile çatışan bir hareket yapmaları istendiğinde, çok az insan bu emre direnebiliyor. Bir hiyerarşinin ve otoritenin emrini yerine getirdiğini düşünen kişi, oluşan zalimlikten kendisini sorumlu görmüyor. Milgram’a göre bu itaatin zararlı sonuçlarının oluşmaya başladığı kritik bir eşik. Bu eşiği geçen insan her şeyi yapmaya hazır hâle geliyor.

Yine deneğin, öğretmen rolünü kurayla kazandığını düşünmesi de çarpıcı bir detay. Yani, denek, aslında elektrik şoku verilecek öğrenci de olabilirdi. Bu durumda, yan odada elektrik şokuyla acı çeken kişinin kendisi de olabileceğini bildiği hâlde, hiçbir empati hissi yaşamadan otoriteye itaate devam etti.

ZULÜMDE EN DÜŞÜK İTAAT ORANI % 40

Milgram, sonradan deneyini, itaatin farklı varyasyonlarını test ettiği daha izole faktörlerle de tekrarladı. Bir varyasyonda, deneyi daha az bilimsel görünen bir mekân ve ortamda yaptı. İtaat oranı yüzde 48’e kadar düştü ancak hâlâ çok yüksek bir orandı. Bir başka varyasyonda ise deney yöneticisi rolünü oynayan deneğin yanı başında oturmak yerine telefonla yönetti. Odada otorite figürü olmayınca, deneklerin sadece yüzde 21’i 450 volta kadar çıktı. Milgram, odada otorite olmayınca, bazı deneklerin voltajı her yanlış soruda 15 volt artırmak yerine daha düşük voltajda şok verdiklerini gözlemledi.

İlginç bir başka varyasyonda ise deneğin yanı başında, bir yerine en az iki otorite figürü yer aldı. Bu iki otorite figürü, voltaj yükseldikçe, kendi aralarında deneğin de duyabileceği yükseklikte, ‘devam edip etmemeyi tartıştı. Bu varyasyonda, tek bir denek bile devam etmedi. Yine, öğrenci ile denek arasındaki mesafe de sonucu etkileyen bir başka faktördü. Şok verdikleri öğrenciyi gözleriyle de gören deneklerin sadece yüzde 40’ı itaate devam edecekti. Kurbanı görmek, empatinin gücünü artırıyordu. Cinsiyetin de çok fark oluşturmadığı tespit edilecekti. Kadın denekler de erkek deneklerle neredeyse aynı oranda itaat sergileyerek zulmü sürdürüyordu. Tek fark, kadınların kendi iç dünyalarında çatışma yaşadığı daha belirgin gözlemlenebiliyordu.

Stanford Üniversitesi psikologlarından Philip Zimbardo, Milgram Deneyi’ndeki bir başka ayrıntıya dikkatimizi çekiyor:

“Milgram’ın araştırmasıyla ilgili sorulacak soru, ‘Normal insanların çoğunluğu neden böylesi bir kötülüğü yapabiliyor?’ sorusu değil, ‘Açıkça acı çeken birine acı vermeyi reddeden itaatsiz azınlık ne yaptı?’ sorusudur. Deneye devam etmeyi reddedince, bu zulmü durdurmak için müdahalede bulundular mı? Acı çeken mağdurun yardımına koştular mı? Hayır! İtaatsizlikleri bile ‘onaylanma’ endişesi çerçevesindeydi. Koltuklarından kalkmadılar bile. Oturmaları istenen sandalyede kibarca oturup, otoritenin onlara çıkmalarını söylemesini beklediler.

KORKUDAN ALTINCI GÜNÜNDE DENEYİ SONLANDIRDI

Zimbardo kendisi de, 1971 yılında yönettiği ünlü bir deney ile, iyi insanların şartları uygun bir ortama bırakıldığında diğer insanlara muazzam kötülükler yapabileceklerini gösterecekti. Stanford Üniversitesi’nde kurulan bir hapishane ortamındaki denek öğrencilerin yarısına gardiyan, yarısına da mahkûm rolü verildi. Deneklerin rollerine kısa süredeki uyumu Zimbardo’nun kendisini bile şaşırtacaktı. Gardiyan rolündekiler kısa sürede sert, zalim birer işkenceciye dönüşürken, mahkûmlar ise otorite, işkence ve istismarı kabullenen birer zavallıya dönüşecekti. Zimbardo, ‘Lucifer Etkisi’ adlı kitabında, ‘öğrencilerin kişilikleriyle rolleri arasındaki mesafenin kayboluş hızını fark edince korkudan altıncı gününde deneyi sonlandırdığını anlatıyor.

Milgram Deneyi, ilk olarak 51 yıl önce bu ay ‘Journal of Abnormal and Social Psychology’ adlı bilimsel dergide yayımlandı. Çok büyük yankı yaptı. Çok tartışıldı. Milgram, deneyin sonuçlarını ve düşüncelerini, 1974 yılında yayımladığı, ‘Obedience to Authority (Otoriteye İtaat)’ adlı kitabında topladı.

“HEPİMİZ MİLYONLARI GAZ ODALARINA GÖNDEREBİLİRİZ”

New York Times Milgram Deneyi’ni duyurduğu haberinde, “Nasıl bir insan, bir köle gibi kendine her emredileni yapıp, milyonları gaz odalarına gönderebilir?” diye soracak ve “Herhangi birimiz!” cevabını verecekti. “İnsanların çoğunun muhakeme yeteneğinin olmaması, muktedirler için ne büyük bir nimettir.” diyen Hitler bu gerçeğin farkındaydı belki de… İngiliz fizikçi ve edebiyatçı C.P. Snow, “İnsanlığın uzun ve iç karartıcı tarihine baktığınızda, itaat adına işlenen korkunç suçların, isyan adına işlenenlerden çok daha fazla olduğunu görürsünüz.” diye yazıyor. Milgram, hepimizin içinde, kuvveden fiile çıkmayı gözleyen itaatkâr bir Nazi toplama kampı subayı olduğunu gösterdi. Otoriteye İtaat kitabında şöyle yazıyordu Milgram:

“Milyonlarca siyahın ülkeye getirilip köle yapılması, Amerikan yerli nüfusunun imhası, Japon kökenli Amerikalıların toplama kamplarına tıkılması, Vietnamlı sivillere napalm kullanılması, demokratik bir toplumun otoritesince, toplumun itaati sağlanarak gerçekleştirildi.”

Aile blogu

Cok komik! Aşağıda Kemal’in yazısını daha yeni farkettim. Üzerimizde gunun yorgunluğu, o bir koltukta ben bir koltukta bilgisayara gomulmusken demek pek az konuşuyormuşuz ki, lafı gelip de bana siteye yazdığını söylememiş. Ben de bunu ben mi yazdım, Allah Allah hiç hatırlamıyorum, filan diyorum.
Neyse, bugun hayatımın en uzun günüydü. Bitmek bilmedi. Akşamına boynumda kaşıntı başladı. Açı okullarına başlarken stresten benzeri olmuştu, sonra gidip aldırmak zorunda kaldığım bir ben cikivermisti boynumda. O ameliyat izi bana sürekli ders vermeye çalışsa da beynim almıyor, yine degisimle birlikte stres bütün ruhumu kaplıyor. Desarj olmak icin aksam gelip kızlarla ispanakli kek yaptık, battaniye altında çadır yapıp babadan saklandık, ailecek yoga yaptık(boğuşma, gidiklama, kudurma), sonunda kızların kemikleri incindi hep olduğu gibi ve göz yasları akmaya başlayınca dış fırçalayip dogrudan yatağa gittiler.

Kendi kendime söylüyorum:
Aslında dünyadaki bütün isler cok zor ve cok kolay!
Aslında dünyadaki bütün cocuklar cocuk!
Aslında dünyadaki her okul cok yogun ve hiç yogun degil!
Hayat aslında cok kolay ve hiç kolay degil!
Her sey taktiğin gözlükte, her sey ruhu, kalbi, zihni huzurlu tutabilmekte!

Stresli anlarda ne yapacağımı bilemem. Oturup oturup kalkarım, her 10 dakikada bir telefonuma bakarım, en alakasız isleri yapar, bulduğum ne varsa düşünmeme izin vermeyecek kadar hızlı yiyip bitiririm. Biz tezcanlilik gelir, koşturup dururum. Kemal ise benim tam tersim, o stresli zamanlar geçirirken yılan at kalkmaz! O koltuktan kalkıp o koltuğa oturur. Ne kadar bos, lüzumsuz is varsa onu yapar. Bir ağırlık çöker ki üstüne anlatamam. Bazen saatlerce internette okey oynamaya takar, bazen de dizi izler! Su anda saat aksam 10:30! Kemal iki saattir dizi izliyor. Bense lavaboları cifledim – (ciflemek’ten/ vimlemekten başka hangi fiili kullanıyorsunuz?),camları sildim, toz aldım. Bir de bloga yazayım dedim!
Anlaşılan bu hafta hem Kemal icin hem de benim icin zor geçiyor!!!

Kaçış !

Kaçış !

Malum, insan toleransının bir sınırı vardır. Kendi kendimizi durmadan sorgularız; şu olsa ne yapardım, bu olsa ne düşünürdüm diye. Bazen de okuduğumuz veya gördüğümüz olayların etkisinde ister istemez deriz ki; Aha ! işte bu bana yapılsa dayanamam patlarım. Patlarım ?

Kimisi patlar, sonucu başkasından çıkar, kimisi patlar kendini yorar. 

Bugünlerde nedendir bilmem ama birbiri benzeri olaylar hep üst üste geliyor gibi oluyor bende. Bilmem siz hiç yaşadınız mı benzer tecrübeyi. Facebook paylaşımlarında (herhalde Türkiye’de bugünlerde yaşanan olaylar nedeniyle) paylaşımlarda “yok artık, bu da olursa kaçar giderim” benzeri cümleler görüyorum/ okuyorum. Üniversite hayatı yaşamış herkeste benzer bir hissiyat vardır ya; “şu sınavı bir geçeyim, gerisi kolay”, “Bir üniversiteye kapağı atayım, artık yırttık !”. Ama üniversite bitene kadar o kadar yoldan ve yeni tecrübelerden geçersin ki, sınav sadece giriş kapısı imiş. Zaten insan oradaki ikinci yıldan sonra başlar yeni çıkış/kaçış kapıları aramaya ; “şu okul bir bitse !…”, “Okul bitince artık tüm kapılar açılacak, (çok iddialı olanlar – veya şişkin egosu olanlar) Sabancı’nın kendi gelmezse orada çalışmaya başlamam!” 🙂 Akranlarım şimdi bunları hatırladıkça içten içe gülüyorlardır. Halbuki yıllar geçtikten sonra sınav/vize/final vs. derken akıp geçen yıllarmış en güzel olanları. 

Geçmişe bakarken bunları görüyoruz ama nedense bu şablonu içinde bulunduğumuz hayata uyarlamak aklımızdan bile geçmiyor. (En azından ders alamayan benim aklımdan geçmiyor) Galiba en başarılı olabildiğim alan, kendimi mutsuz etmek 🙂 

Neyse, Türkiye’deki olaylardan bahsediyorduk! Hep gördüğüm “kaçar giderim bu memleketten” derken “kaçıp gitmiş” birisi olarak” görüyorum ki, aslında açtığımız yeni kapı bize o kadar yeni yük getirmiş ki erkenden söylense bile kabul etmemişiz ya da bir kulağımızdan girip diğerinden çıkmış veya hiç kulağımıza girmemiş bile. Dedim ya, belki de ders almayı bilmeyen (ben), ne denli zorlu bir yolsa girdiğimi düşünmeden atlamışım. 

O kadar yıldan sonra görüyorsun ki, aslında aradığımız kaçış/çıkış kapısından daha ziyade, içindeki hayatı yaşamaktan, yaşarken (zorluklar dahil) keyif almaktan geçiyor. En azından bulunduğum bu noktada bu farkındalığı yaşamaktan mutluluk duyuyorum ve kendime (ve belki size de) bir hatırlatma yapar diye paylaşmak istedim. 

Kemal

Hayat son hızıyla akıyor, gecen yıl bu zamanlar mudur bana eğitim asistanı pozisyonundan öğretmenliğe geçmeyi teklif etmişti. Tabi ki karşılığında bolca okuma, ders ve ödev vardı. Yine yılın aynı donemi, yeni bir geçiş ve degisim soz konusu. Gelecek o kadar da net degil, biraz daha büyük bir risk almak ve cesaret gerektiriyor. Böylesi durumlarda Kemal’in bana Avustralya’ya taşınmak konusunda söylediği bir soz geliyor aklıma : “Bir dalı bırakmadan öteki ağaca atlayamazsin!” Yani ilerlemek, yol almak gecmiste sahip olduklarını gecmiste bırakmak anlamına geliyor. Kalbim korku ile dolu, uykularım kaçıyor ama o zaman da kendi kendime düşünüyorum: ” Courage is fear that has said its prayers.” Cesaret dediğimiz sey, duasını etmiş korkudur! Cok dogru! Duamı ettim, insallah hakkımda hayırlısı neyse o olsun…